Cyngor Bwrdeistref Sirol Wrecsam

Hysbysebu

Adeiladau Rhestredig

Mae adeiladau’n rhestredig pan maent yn cael eu hystyried o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig.  Mae hyn yn golygu nid yn unig bod eich adeilad rhestredig yn bwysig i chi, ond mae’n bwysig i’ch cymuned leol hefyd ac mae’n cyfrannu at dreftadaeth ddiwylliannol Cymru. 

Mae adeiladau rhestredig yn asedau gwerthfawr na ellir eu disodli.  Mae’n debyg bod y rhan fwyaf wedi newid eisoes dros amser a bydd llawer angen newidiadau pellach yn y dyfodol.  Mae cadwraeth yn rheoli newid yn ofalus; mae hyn yn golygu dod o hyd i’r dewis gorau i ddiogelu a gwella nodweddion arbennig adeiladau rhestredig fel y gall cenedlaethau presennol a'r dyfodol eu mwynhau.  Mae gofalu am adeiladau rhestredig a'u cynnal yn ein helpu i sicrhau eu bod yn parhau i gyfrannu at dreftadaeth ddiwylliannol a gwerth Wrecsam a Chymru.

O fewn Bwrdeistref Sirol Wrecsam mae yna dros 1040 adeilad rhestredig sy’n amrywio o gestyll, tai gwledig, bythynnod, siopau, adeiladau fferm, pontydd, eglwysi, adeiladau diwydiannol, cofebion, cerrig milltir, cerrig beddau a llawer o adeiladau a strwythurau eraill.

Unwaith mae adeilad yn rhestredig mae’n cael ei raddio yn ôl ei bwysigrwydd perthnasol, fodd bynnag dylid nodi nad oes unrhyw wahaniaeth cyfreithiol yn y diogelwch a roddir i’r graddau:

Chwiliwch am adeiladau rhestredig ym Mwrdeistref Sirol Wrecsam gan ddefnyddio:

Sut mae adeiladau’n cael eu rhestru?

Mae adeiladau’n cael eu rhestru gan Lywodraeth Cymru oherwydd eu diddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig, ar gyfer cysylltiad hanesyddol agos (gyda phobl neu ddigwyddiadau o bwysigrwydd cenedlaethol) neu werth grŵp. Mae oed a phrinder hefyd yn ystyriaethau. Mae pob adeilad a adeiladwyd cyn 1700, sy’n parhau’n sylweddol gyflawn, fel y rhan fwyaf o adeiladau a adeiladwyd rhwng 1700 a 1840, er bod angen dethol rhywfaint i nodi’r enghreifftiau gorau. Mae angen llawer mwy o ddewis ar gyfer adeiladau sy’n dyddio o 1840 gan fod cymaint mwy yn parhau. Mae adeiladau llai na 30 oed fel arfer ond yn cael eu rhestru os ydynt o ansawdd rhagorol neu o dan fygythiad posibl. 

Wrth ystyried pa un ai i restru adeilad, mae Cadw yn cynghori Llywodraeth Cymru: Henebion Hynafol Cymru. Gall unrhyw un argymell i adeilad gael ei restru.  Mae gofynion newydd o dan Ddeddf Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 yn sicrhau yr ymgynghorir yn ffurfiol gyda pherchnogion pan fydd adeilad neu strwythur yn cael ei ystyried ar gyfer ei restru, gan wneud y broses ddynodi yn fwy agored ac yn hawdd i’w ddeall.  Bydd adeiladau a strwythurau a ystyrir ar gyfer eu rhestru yn cael eu gwarchod dros dro a fwriadwyd i ddiogelu asedau hanesyddol rhag difrod neu ddinistr yn ystod y cyfnod ymgynghori.  Bydd perchennog neu ddeiliad nawr hefyd yn gallu gofyn am adolygiad o benderfyniad dynodiad newydd yn unol â’r darpariaethau yn y Ddeddf (cyswllt allanol).

Diogelu Adeilad Rhestredig

Unwaith y bydd adeilad neu strwythur wedi’i restru mae’n cael ei ddiogelu gan ddeddfwriaeth genedlaethol. Mae’r adeilad cyfan yn cael ei ddiogelu ac mae’r tu mewn (gan gynnwys gosodiadau) a’r tu allan i’r adeilad yn cael eu diogelu, beth bynnag fo’r gradd.

Mae unrhyw wrthrych neu strwythur ar adeiladau rhestredig hefyd yn cael ei ddiogelu a gall hyn gynnwys estyniadau (gan gynnwys ychwanegiadau modern), waliau, cyntedd a thai allan. 

Mae strwythurau neu wrthrychau ychwanegol o fewn cwrtil adeilad rhestredig sydd wedi bod yn bresennol ar y tir ers cyn 1 Gorffennaf 1948 hefyd yn cael eu diogelu.  Mae adeiladau a strwythurau o’r fath yn cael eu galw’n restriad ‘cwrtil’ a gall gynnwys tai allan, waliau, giatiau a phier giât, tai rhew a thwlc mochyn ac ati.

Mae unrhyw addasiadau (gan gynnwys dymchwel yn rhannol), estyniad ac atgyweirio adeilad rhestredig a fyddai’n effeithio ar ei gymeriad fel adeilad o ddiddordeb pensaernïol neu hanesyddol arbennig, angen Caniatâd Adeilad Rhestredig. Os ydych yn ystyried ymgymryd â gwaith ar adeilad rhestredig, cynghorir eich bod yn cysylltu â’r Gwasanaethau Cynllunio am gyngor pellach. 

Dylid nodi ei fod yn drosedd gweithredu unrhyw waith dymchwel, addasiad neu estyniad i adeilad rhestredig mewn unrhyw fodd yn effeithio ar ei gymeriad heb gael caniatâd adeilad rhestredig yn gyntaf.  Mae hefyd yn drosedd peidio â chydymffurfio ag unrhyw amodau sy’n ymwneud â chaniatâd adeilad rhestredig.